Bültenlere Dön

İSTANBUL-KAHİRE ARASINDA YAPILAN

HAVA SEYAHATİ MADALYASI

Cevriye ARTUK

Mehmet V (Reşad) 1327-1336 (1909-1918) zamanında İstanbul-Kahire arasında yapı­lan hava seyahatinin te’yidi hatırası olmak üzere ikisi altın, ikisi gümüş ve ikisi de tunçtan cem’an 6 adetten ibaret bir madalya ihdası düşünülmüştü [1]. Bunun için Harbiye Nezaretinden Şûra-yı Devlete havale edilen 19 Şubat 329 Tarih ve 1014 sayılı tezkeresinin Şûra-yı Devlet Tanzimat Dairesinde müzakeresi yapıldı.

Nizâmnâme lâyihasının incelenmesi neticesinde maksada kâfi görülmüş, fakat bu lâyihanın birinci tayyare kozasının vukuunu müteakip kaleme alınması hasebiyle sonraları şehit Nuri Bey’in ismi bulunması lâzım geleceği tahkikat sonucu anlaşılmakla Nuri Bey’in ismi dercedilerek temiz nüshası ait olduğu Bab-ı Âli Meclis-i Mahsus-u Vükelâ’ya iade edilmişti (Vesika 1).

Bab-ı Âli Meclis-i Mahsus-u Vükelâ’da müzakeresi yapılan mazbata makinist ve rasıtlarına verilmek üzere üçü altın, ikisi gümüş ve ikisi de tunçtan olmak üzere 7 adetten ibaret bir madalya çıkarılması ve bunun için kaleme alınan Nizâmnâme lâyihasının münderecatı kâfi görüldüğünden mevkii mer’iyete konulmak üzere Sultan Reşad’ın İrade-i Seniyyesine arz olunmuştu (Vesika 2).

Şûra-yı Devlet Tanzimat Dairesince tanzim olunan Nizâmnâme lâyihası 4 maddeyi ihtiva ediyordu. Bu maddelerde:

• İstanbul-Kahire arasında ilk defa yapılan hava seyahatinin hatırası için bir Madalya ihdas edildiği,

• Üç Altın Madalyanın şehit Yüzbaşı Fethi, Nuri ve Mülazım Sadık Efendilerin Askerî Müzesindeki elbiselerine takılması,

• Madalya kurdelesinin kenarlarının beyaz ve ortasının kırmızı renkte ipekten yapılması,

• Madalya sahibinin ölümü halinde altından maadasının takma hakkı olmamak şartı ile ailesine intikal edeceği.

• Bu Nizâmnâmenin icrasına Harbîye Nazırı’nın memur edildiği yazılmıştı (Vesika 3).

Mezkûr madalyanın önyüzü:

Bu yüz, üstten aşağıya doğru bir uçak, ay yıldız ve bir süse bağlanmış iki sancakla ikiye bölünmüştür. Sol tarafta Bayezid Camii, Bayezid Kulesi ve bugün Üniversite olan o zamanki Harbiye Nezâreti’nin kapısı, sağ tarafta ise Mısır Ehramları görülmektedir. Bu yüz Madalyanın anlamını canlandırmaktadır.

Arkayüzünde ise:

Kurdele, çiçek ve yaprak desenleri arasında ortada yuvarlak, altta uzunca ve en altta daha küçük bir saha görülmektedir. Bu sahalarda madalya sahibinin ismi ve tarih yazılacaktır (Resim 1).

Madalya 3 cm. kutrunda ve ortalama 11,98 gr. ağırlığındadır. Bunlardan alınan berât harcı, altın için 50 ve gümüş için 5 kuruştur.

Resim: 1

Vesika No: 1

Şûra-yı devlet

Tanzimat Dairesi

Aded

77

Harbiye Nezareti’nin Şûra-yı Devlet’e havale buyrulan 19 Şubat sene 329 tarih ve bin on dört numaralı tezkeresi melfufu lâyiha-i Nizamiye ile beraber Tanzimat Dairesinde kıraat olundu.

Mealinde İstanbul-Kahire arasında ilk defa yapılan Seyyahat-ı Havaiyye Hatırası olmak ve makinistlerle rasıtlarına taltifen i’tâ kılınmak ve ikisi altın ikisi gümüş ikisi de tunç olarak yalnız altı kıt’adan ibaret olmak üzere bir Madalya ihdası tensib edildiğinden banisle tanzim olunan mevad-ı nizamiye lâyihasının mezkûr madalyanın tersim ettirilen şekliyle beraber gönderildiği ezbar edilmiştir.

Lâyiha-i Nizamiyenin tetkikatı ifa edilerek münderecatı te’min-i maksad’a kâfi görülmüş ve mezkûr lâyiha birinci tayyare kozasının vukuunu müteakip kaleme alınması hasebiyle muahheren şehit olan Nuri Bey’in ismini ihtiva eylemesi lâzım geleceği bittahkik anlaşılmış olmağla mumaileyhin ismi de derc edilerek nüsha-i mümeyyizesî leffen takdim kılınmış olmağla îfâ-yı muktezası babında emr-ü ferman Hazret-i men leh ül emrindir.

2 Cemâziyel evvel sene 332, 16 Mart sene 330.

Vesika No: 2

Bâb-ı Ali

Meclis-i Mahsus

268

Şûrâ-yı Devlet Tanzimat Dairesi’nln melfüfu ile Meclis-i âcizânemizde mütâlâa olunan mazbatasında beyan edildiği veçhile İstanbul-Kahire arasında ilk defa yapılan Seyyahat-ı Havaiyye Hatırası olmak ve makinistler ile rasıtlarına i’tâ kılınmak ve üçü altın, ikisi gümüş. ikisi tunç olarak yalnız yedi kıt’adan ibaret bulunmak üzere bir madalya ihdası hakkında kaleme alınan layiha-i Nizamiyenin münderecâtı münâslb göründüğünden mevki-ı mer’iyyete vaz’ı bittezekkür mezkûr mazbata lâyiha-ı mebsute ile arz ve takdim edilmekle katıba-i ahvâlde emr ferman Hazret-i veliyyül emr Efendimizindlr.

9 Cemâziyel evvel sene 332, 23 Mart sene 330.

Vesika No: 3

Sûra-yı Devlet

Tanzimat Dairesi

Aded 2680

İstanbul-Kahire Seyyahat-ı Havaiyyesine mahsus Madalya hakkında Nizamname.

«LAYİHA»

Birinci Madde: İstanbul-Kahire arasında ilk defa yapılanı Seyyahat-ı Havaiyyenin te’yid hatırası için bir Madalya ihdas olunmuştur.

İkinci Madde: İşbu Madalya üç santimetre kutrunda üçü altın, ikisi gümüş ve ikisi tunç olmak üzere yedi kıt’adan ibarettir. Altun Madalyalar seyyahat-ı mezkûrede ducar-ı kaza olan Yüzbaşı Fethi ve Nuri ve Mülâzım Sadık Efendilerin Müze-i Askeriyye’ye vez olunacak elbiselerine ta’lik edilecektir. Gümüş Madalyalar birinci ve tunç Madalyalar ikinci olarak seyyahat-ı mezkûre’yi ikmal edenlere i’ta kılınacaktır.

Üçüncü Madde: İşbu Madalya kenarları beyaz ve ortası kırmızı renkte ipek bir kurdele ile sineye ta’lik olunacak ve altundan ma’dası hakkı ta’liki olmamak üzere evlâd ve aileye intikal edecektir.

Dördüncü Madde: İşbu Nizâmnâmenin icrasına Harbiyye Nâzın me’murdur.

Cemâziyel evvel 332, Mart 330

Şûrâ-yı Devlet Mührü

İşbu Lâhiya-i Nizâmiyyenin mevkı-i mer’iyyete vaz’ını ve nizâmât-ı Devlet’i ilâvesini irâ­de eyledim. 10 Cemâziyel evvel sene 332                     24 Mart sene 330

Mehmed Reşad