Bültenlere Dön

CUMHURİYET DÖNEMİNE AİT DİĞER BİR MADALYON

Güvendik FİŞEKÇÎOĞLU

Halen yapmakta bulunduğum Cumhuriyet dönemine ait madalyon koleksiyonuma bende olmayan yeni parçaların ilâvesi için amatörce sürdürdüğüm araştırmalarımdan bazen en umulmadık yerde ve zamanda olumlu neticeler almaktayım. İşte bu mesut neticelerden bir tanesi de pek yakında, 1976 yılı Kurban Bayramında meydana geldi.

Bayram maksadıyla gitmiş olduğum bir Batı Anadolu şehrimizin sözüm ona koleksiyon parçaları, daha doğrusu hurda incik boncuk satan ve ayakçı tabir edilen seyyar satıcı vitrinlerinin birinin kenarında aylardan beri alıcısını bekleyen ve daha ziyade spor müsabakalarında kazanan sporculara mükâfat olarak verilen tipte ve bronzdan mamul bir madalyon gözüme ilişti. Diğer hurda malze­melerin yanında sönük ve adeta onların kalitesinde duran bu parçayı elime alıp tetkik ettiğimde, göründüğünden çok deha temiz ve şimdiye kadar hiç görmediğim ve ayrıca evvelce bahis konusu ettiğim 1931 tarihli Üçüncü Yerli Mallar Sergisine ait madalyonun bir benzeri olduğunu tespit ettim [1]. Hararetli bir pazarlık sonunda 5 TL. bedel mukabilinde, evet sadece 5 TL. bedel mukabilinde bu parçaya sahip oldum.

Madalyon koleksiyonu yapan arkadaşlarıma faydalı olur mülahazasıyla bunu neşretmeyi uygun buldum.

Madalyon bronzdan yapılmış olup; çapı: 54 mm., ağırlığı: 48 gr., kalınlıkları ise: asgari 2,43 mm. (ön ve arkayüzlerin düz satıhları arasındaki kalınlık), azami 3,55 mm.  (ön ve arka  yüzlerin orta kısımlarında mevcut kabarık resim ve yazılar arasındaki kalınlık) ve 2,86 mm. (kenar kalınlığı) dır.

ÖNYÜZ: Takriben 0,8 mm. kalınlığındaki daireden ibaret bir çerçeve içinde, ortada: Adaleli bir vücuda sahip; çıplak ayakla ve elleri kolları açık şekilde mânia atlayan bir erkek atlet resmi vardır. Kabart­ma olarak yapılmış bu atletin saçları geriye doğru muntazam bir şekilde taranmış olup, ayakları gibi vücudu da çıplaktır (şortu ve atleti mevcut değil), üstte: “MİLLİ SANAYİ” yazısı vardır.

ARKAYÜZ: Takriben 0,6 mm. kalınlığında daireden ibaret bir çerçeve içinde, madalyonun hemen hemen arkayüzünü tamamen kaplayan 6 düz satır ve büyük harfler halinde: “TASARRUF VE YERLİ MALI HAFTASI MİLLİ İKTİSAT VE TASARRUF CEMİYETİ” yazısı olup bununda altında küçük harflerle basıldığı yeri belirten “Darphane” yazısı vardır.

Bu madalyonun büyük önder ATATÜRK’ün siyasi sahada olduğu kadar ekonomik sahada da bağımsız ve kendi kendine yeterli olmamız için öngördüğü, Tasarrufu Teşvik ve Yerli Malının Kullanılması prensiplerini desteklemek maksadıyla; tahminen 1930'larda Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti tarafından İstanbul'daki darphanede bastırıldığı tahmin edilmektedir.

Nitekim bu tahminimizi doğrulayan ve halen Yapı ve Kredi Bankasının Kültür Müşavirliği görevinde bulunan ve zamanında mezkûr cemiyetin müdürü olan Sayın Vedat Nedim TÖR’den alınan malumata göre:

Bu madalyon, 1929'daki Dünya ekonomik krizi sebebiyle ve ATATÜRK’ün teşvikiyle kurulan MİLLİ İKTİSAT ve TASARRUF CEMİYETİ tarafından 1930-32 yıllarında İstanbul darphanesinde bastırılmıştır. Baskı adedi kati olarak belli değildir ve madalyon tek tip olarak, sadece bronzdan imâl ettirilmiştir. Önyüzündeki resim İktisat Vekâleti ressamı İsmail Hakkı Bey tarafından yapılmış olup; iktisatta ilerici bir hamleyi belirtmek maksadını gütmektedir.

Madalyon, Yerli malının kullanılmasını teşvik maksadıyla ve bilhassa her yıl düzenlenen Yerli Malı haftasında düzenlenen Sergi ve Vitrin müsabakalarında muvaffak olan kişi ve müesseselere teşkil edilen jüriler tarafından mükâfat olarak verilmiştir. Cemiyetin ismi 1934 yılında ULUSAL EKONOMİ ve ARTTIRMA KURUMU olarak değiştirilmiştir. Bu kurumun zamanındaki Başkanı: Kâzım ÖZALP (Meclis Başkanı), Genel Sekreteri: Rahmi KÖKEN (İktisat Vekili) ve Müdürü: Vedat Nedim TÖR idi.