Bültenlere Dön

KAYSERİ MÜZESİNDE BULUNAN ERBİL ATABEYİ GÖKBÖRİ ve

DAMADI MUSUL ATABEKLERİNDEN M. İMADEDDİN ZENGİ’NİN MÜŞTEREK SİKKESİ

Mehmet CAYIRDAĞ

1966 yılında Kayseri Müzesine, Kayseri’deki bir kuyumcudan oniki altın sikkeden ibaret küçük bir define satın alınmıştır. Definede Musul Atabeklerinden Nureddin Arslan Şah’ın 604 senesinde Musul’da basılmış, Nasreddin Mahmud’un 619, 628, 629 senelerinde yine Musul’da basılmış ve 624, 630 tarihli darbyeri silinmiş ve kesilmiş, Bedreddln Lülü’nün tarihi ve darbyeri silinmiş, Erbil Atabeklerinden Muzaffereddln Gökböri’nin Erbil’de basılmış 627 tarihli ve darbyeri silinmiş 618 tarihli, Abbasî Halifelerinden El-Mustansır Billâh’ın 632 ve 634 senesinde Erbil’de basılmış sikkeleri bulunmaktadır.

Sikkeler arasında bulunan ve bu makalemize konu olan Erbil Atabeklerinden (Beğtekinilerden) Gökböri ve damadı Musul Atabeklerinden M. İmadeddin Zengi bin Arslan Şah’ın 27 mm. çapında ve 3,3 gr. ağırlığındaki müşterek altın sikkesi şöyledir:

El-Melik Ül-Muazzam Muzafferiddin Ebu Nasır Gökböri zevcesi, Eyyubilerden El-Melik Ül-Adil’in kızı Rabia Hatun’dan doğan iki kızını Musul Atabeklerinden Nureddin Arslan Şah I’in oğulları İzzeddin Mes’ud ve İmadeddin Zengi ile evlendirmişti (606). 607 (1210) senesinde Arslan-Şah’ın ölümü üzerine Musul Atabeyi olan İzzeddin Mes’ud belirtildiği üzere Gökböri’nin damadı idi. 615 yılında bu da ölünce yerine oğlu Nureddin Arslan Şah II’yi Atabek Bedreddin Lülü Musul tahtına geçirdi. Buna itiraz eden yeni hükümdar Arslan Şah II’nin amcası, Gökböri’nin diğer damadı İmameddin Zengi II, İmadiye Kalesine 615 (1218) de el koydu. Bunu destekleyen Gökböri de Musul topraklarına girdi. İmamiye’den başka Hakkâri ve Zevzan kalelerinin de damadına geçmesini sağladı. Bedreddin Lülü ise Meyyafarikin Eyyubilerinden El-Melik Ül-Eşref’i ittifaka davet etti. İmameddin bu sırada Akra Kalesine yürümekte idi. Fakat Lülü ve El-Eşref’in kuvvetleri 616 (1219) da onu bozguna uğrattılar. İmadeadin Erbil’e çekildi. Bu sırada Nureddin Arslan Şah II’nın ölümü üzerine yerine yine Atabek Bedreddin Lülü tararından kardeşi Nasıreddin Mahmud geçirildi. Yeni hükümdarın küçüklüğü Gökböri ile damadını yeniden harekete geçirdi. Bunlar Bedreddin Lülü ve Melik Eşref’in kumandanı Aybek’in kuvvetlerini 616 (1219) yılında Zap suyu kenarında perişan ettiler. Bunun üzerine Gevaş Kalesi de İmadeddin Zengi’ye geçmiş oldu. Bedreddin Lülü’nün tekrar yardım istemesi ve bu sırada Gökböri’nin buna karşılık metbu tanıdığı Anadolu Selçuklu Sultanı İzzeddin Keykavus I’in ölümü üzerine El-Eşref kuvvetleri ile Musul’a geldi ve Musul’a ait kalelerin iadesi şartı ile anlaşma yapıldı. 1224 de Gökböri, İmadeddin Zengi’nin hakkı olarak kabul ettiği ve halen torunları adına Bedreddin Lülü’nün elinde bulunan Musul’a yürüdü ise de bir netice elde edemeden geri döndü. Daha sonra Celâleddin Harzemşah ile anlaşıp 1229 da tekrar Musul’a yürüdü ancak tahripten başka bir netice elde edemedi. Gökböri 29 Haziran 1232 yılında Erbil’de ölmüş, erkek evlâdı ve halefi olmadığından ülkesi vasiyeti üzerine Halife El Mustansır Billah’a kalmıştır [1].

İşte Kayseri Müzesinde 5088 envanter numarasında kayıtlı bulunan bu altın sikke İmadeddin Zengi II’nin kayınpederi Muzaffereddin Gökböri’nin hâkimiyeti altında Şehrizor’a sahip bulunduğu -tarihi silinmiş olduğundan senesi maalesef belli değil- ve onun adına bu şehirde sikke darbettirdiğini göstermektedir.