Bültenlere Dön

İKİ ADET DAMGALI OSMANLI PARASI

Ömer DİLER

Osmanlı İmparatorluğunun son döneminde, padişah ve maliye nezareti, paranın değer kaybına bir çare buldular: Tedavüldeki bozuk paraları tedavülden kaldırmak. Bu yanlış politika, zaten ekonomi bilgisinden yoksun olarak idare edilen imparatorluk ipin büyük kayıplara yol açmış ve Osmanlı Devletine fayda sağlayacağına, Avrupa ile yakın ilişkileri olan Kiliseye büyük kazanç getirmiştir. Ekonomik krizin en yüksek noktasında, piyasada bozuk para bulamayan tüccarlar, belediyeler ve kilise; tedavülden kaldırılmış paraların üzerine kendi özel damgalarını (konturmark) vurarak bunları tekrar piyasaya sürmüşler, hatta yalnız tedavülden kalkmış paralarla yetinmeyip, bu işlemi kâğıt ya da mukavva markalar ve bürgüler (ince metal levhacıklar) üzerinde de tekrarlamışlardır. Bunlara karşılık olarak da, ellerinde bulunan geçerli para ve altını gösteriyorlardı. Bu şekilde ödeme yapılan kişilerin yer değiştirmesi, ya da damgalı paraların kaybolmasından sonuçlanan açık, yani damga sahibine geri dönmeyen para kâr olarak kalıyordu. Kilise ve büyük tüccarlar bu yolla büyük kazançlar sağlamışlardır.

Bu şekilde damgalanan paraların geçerliliği de yöresel oluyor, damga sahibinin tanınmadığı yerlerde geçmiyordu. Buna rağmen, eldeki kanıtlar, bazı damgaların kendi yöresinden çok daha geniş bir bölgede geçerli olduğu yolundadır. Aşağıdaki para, bu kanıtlardan biridir.

Yukarıdaki haritada da görüldüğü gibi, Midilli adasında bulunan Pilmar kasabası ile Yunda adası birbirinden çok uzakta olmasına rağ­men, bu paranın üzerinde, Yunda ve Pilmar belediyelerinin damgaları ve bunlara ek olarak da Plomari (Pilmar’ın Yunancası) kilisesinin üç adet damgası bulunmaktadır.

Yunda Belediye 1300

Pilmar Belediyesi 306

 PLOMARI

 PLOMARI (Kilise İşareti)

 PLOMARI (Kilise İşareti)

Asıl değeri 40 para olmasına rağmen damgalı şekli ile 20 para değer almış, 1907 yılına kadar ise değeri 5 paraya kadar inmiştir.

Bu paranın üzerindeki damgaya ilk defa rastlanmaktadır. Damga, 3x6,5 mm. lik bir dikdörtgen içinde, ters bir gamma  ve bir A harfinden meydana gelmiştir. Harflerin sağ üstlerinde birer üçgen vardır. Gammanın ters olmasının anlamı pek bilinmemektedir. Kalıp hatası olabileceği gibi, bilinerek yapılmış bir anlam değişikliği de olabilir. Eğer bu değişikliği kalıp yapımcısının ters çalışması olarak düşünürsek, düzeltilmiş şekli ile damganın AG olması gerekirdi. AG, Taşoz adasındaki, St. Georges kilisesinin damgası anlamını taşır, değişik şekillerde örneklerine rastlanmıştır.

Yararlanılan Kaynak:

Countermarks at the Oltoman Empire 1880-1922. Kenneth M. MacKenzie and Somuel Lachman.