Bültenlere Dön

SULTAN MEHMED REŞAD’IN SELANİK, MANASTIR, KOSOVA VİLÂYETLERİNE

YAPTIĞI ZİYARET İLE İLGİLİ DARBEDİLEN PARALAR

Cüneyt ÖLÇER

Son Altı Osmanlı Padişahının gümüş ve altın paralan koleksiyonunda önemli bir yeri olan Sultan Mehmed Reşad’ın Selanik, Manastır ve Kosova Vilâyetlerine vaki seyahati ile ilgili darbedilen madeni paraların tirajları aydınlığa kovuşmuş bulunmaktadır.

Osmanlı tarihi üzerine araştırmalar yapan California Üniversitesi, Los Angeles U.S.A. profesörlerinden Stanford J. Show, İstanbul Başbakanlık Arşivindeki çalışmaları esnasında Sultan Mehmed Reşad’ın yukarıda bahsedilen üç ile yaptığı seyahat dolayısı ile darbettirilen madeni paraların belgelerine rastlamıştır. Bu bilgiler World Coin News’in (27 Sayılı, Mart 1979) ve sonra da Londra’da Spink and Sons Numismatlc Circular Ekim 1979 sayısında neşrolmuştur.

Amerika’da bulunan yakın dostum Kenneth MacKenzie’nin bu malumatı bana vermesi üzerine o tarihlerde Türkiye’deki çalışmalarına devam etmekte olan Prof. Show ile temasa geçtim, kendisi büyük bir kadirşinaslıkla bahis konusu evrakın tarih ve nolarını bana lütfettiler.

Bunun üzerine Başbakanlık arşivinden temin ettiğim, belgelerin fotokopilerini Bültenimizin bu sayısında yayınlıyorum.

Mezkûr belgelerin okunuşlarını da sahifelerimize almış bulunuyorum. Metinlerde bu günkü neslin anlaması güç kelimeler vardır. Ancak kanaatimce belgelerin yazıldığı üslup ve kelimeler ile aynen neşredilmesi gereklidir, aksi halde büyük bir günlük gazetemizde fotokopisi neşredilen Mustafa Kemal Paşa’nın mektubu “Kardeşim Salih, insanların özveride bulunması lâzım” gibi aslına uymayan bir ifade tarzı ile karşımıza çıkar.

Tabiatı ile bugün konuşurken ve yazarken “ilişikte sunulmuştur” diyeceğiz fakat metinleri tetkik ederken de “leffen” kelimesini gördüğümüzde bunun aynı manaya geldiğini bilmemiz gerekir, eğer tarihe meraklı isek.

Bilgi bir bakıma aynı manada değişik fazla kelime bilmek ile de ölçülebilir, fakat bu bilgi zoraki icat edilecek kelimeleri öğrenmek olsa idi senelerce evvel denenen “Esperanto” dilinin benimsenmiş olması gerekirdi.

Bundan dolayı metinleri sadece aynen yazdım, başka Türkçeye çevirmedim, anlamak isteyen biraz sözlük karıştırsın veya hiç olmazsa bilenden sorsun diye.

Sonuncu belge olan meskûkât pusulasından da anlaşılabileceği gibi Selanik, Kosova ve Manastır şehirlerinin beheri için darb miktarları:

Beşibiryerde: 20’şer

Bütün lira: 750’şer

Yarım lira: 1.200’er

Yarım mecidiye: 1.500’er

Çeyrek mecidiye: 3.000’er

İkilik: 12.500’er

adettir. Ayrıca üçüncü saltanat yılının Kostantaniye baskılı yarım mecidiyesinin sayısının da 7600-3 X 1500 = 3100 olduğu anlaşılır. Ancak darbyerinin hususiyet göstermemesi sebebiyle daha az saklanan bu para daha nadir olmuştur.

Madeni para tarihimizle ilgili bu çok önemli belgeleri neşretmemizi sağlayan Prof. Show’a ve bu ilişkiyi sağlayan dostum Kenneth MACKENZIE’ye teşekkürlerimi sunarım.

Maruz-ı Çaker-i Kemineleridir

Zatı Hazreti Padişahinin Rumeliyi vaki olacak teşrifi Hümayunları münasebeti ile leffen takdim kılınan pusulada nev-i ve mikdarı gösterilen 600.000 kuruşluk altun ve gümüş meskûkatın birer tarafları “duri be fi Selanik, duribe fi Manastır ve duribe fi Kosova” olmak ve bedeli hazinei hassaca tesviye kılınmak üzere darbı lüzumu hazine-i hassa-ı şahane müdiriyeti umumiyesinden iş’ar kılınmış olmağla keyfiyet mazhar tasvib-i samileri buyurulduğu halde meskûkat dairesine tebliğ edilmek üzere emrü iş’ar Duyurulması hususunun arz ve beyanına kılındı ol babda emrü ferman hazreti veliyyül emrindir.

22 Rebiyülâhır 329                                                                 Maliye Nezareti namına duyunu

10 Nisan 327                                                                        Umumiye ve muamelatı nakdiye

                                                                                         müdürü (imza okunamadı)

Sağ üst başta

Babıali

Meclisi Mahsus

541

ortada Mehmed Reşad

Maliye nezaretinin meclisi acizanemîzde mütalaa olunan tezkeresinde zatı Hazreti Padişahinin Rumeli’yi vaki olacak teşrif-i Hümayunları münasebeti İle melfuf puslada nevi ve mikdarı gösterilen 600.000 kuruşluk altın ve gümüş meskukatın birer tarafları “duri be fi Selanik ve durlbe fi Manastır ve durlbe fi Kosova” olmak ve bedeli hazine-i hassaca tesviye kılınmak üzere darbı lüzumu hazine-i hassa-i şahane müdüriyeti umumiyesinde iş’ar kılındığından bahisle ifa-i muktezası dermeyan olunmuş ve sureti iş’ar münasib ve icabı hal ve maslahata muvafık görüldüğünden muamele-i lâzımenin ifası hususunun nezareti müşarünileyhaya cevaben tebliği bittezekkür salıfül beyan tezkere ve melfufu leffen arz ve takdim kılınmış olmağla katibe-i ahvalde emrü ferman hazreti veliyyül emr efendimizindir.

                                                                                                          fi 3 Cemaziyülevvel sene 329

                                                                                                          fi 19 Nisan sene 327

Utufetli efendim Hazretleri

Zat’ı hazret-i Padişahının Rumelîyi vaki olacak olacak teşrif-i Hümayunları münasebeti ile darb ettirilecek meskûkât hakkında Maliye nezareti celilesinin tezkeresi üzerine meclis Vükelâdan kaleme alınan mazbata, melfufu ile arzı takdim kılınmış olmakla irade-i seniyye-i cenabı padisahi ne veçhile şerefsunuh ve südur buyurulacak ise mantuk-ı celili infaz edileceği beyanı ile tezkere-i senaveri terkim kılındı efendim.

Sol altta verev olarak:

Maruz-u Çaker-i Kemineleridir

Melfufları ile manzur-ı alî buyurulan işbu tezkere-i samiye-i sedaret penahileri üzerine mucibince irade-i seniyye-i cenabı padişahı şerefsadır olmuş ve kararname imzayı hümayunu mülükâne ile tevşih buyurulmuş olmağla emrü ferman hazreti veliyyül emrindir.

4 Cemaziyülevvel 329

20 Nisan 327