Bültenlere Dön

NİKEL MESKÛKÂT [1]

M. Bülent COŞKUN

Mehmed V (Reşad) Mehmed VI (Vahdeddin) zamanlarında darbedilen nikel meskûkât tetkike değer bir durum göstermektedir. Bense konu paralarımızın en ilginç tarafı, bir geçiş dönemi parası olup Osmanlı İmparatorluğu ile Türkiye Cumhuriyeti olmak üzere her iki devirde kullanılmış olmasıdır. Nümismatik âleminde çeşitlerini gördüğümüz Kontrmark’lı genç Türkiye Cumhuriyeti kullanmamış ve en hassas olduğu devirlerde Sultan Reşat ve Vahdeddin tuğralarını havi paraları uzun müddet kullanmakta bir sakınca görmemiştir. Bilindiği gibi bağımsızlığını ilân eden Hicaz bu paralar üzerine “El Hicaz” kontrmarkı vurmuştur ki, mezkûr paraların en yaygın kontrmarkı El Hicaz olanıdır. 40, 20 ve 10 paralar üzerine yapılan bu kontrmarklardan sadece 10 para olanı nadirdir. 1971 yılında basılan ilk kitabımızda resimlerini neşrettiğimiz bu kontrmarklı paralardan 10 paralık olanının var olduğunu ve arayıp bulmama Sayın Cüneyt ÖLÇER yardımcı olmuştu.

Kontrmarklar bahsini bir diğer yazımızda etraflıca incelemek üzere normal nikel meskûkâtın izahatına dönelim. Nikel meskûkât, Sultan Reşat (1327) devrinde 40, 20, 10 ve 5 paralık olmak üzere dört ayrı kıymette darbedilmiştir. Sultan Vahdeddin zamanında ise sadece 40 paralığı tedavüle çıkarılmıştır (1336).

1327 yılına ait 40 Paralardan cülus yılı olarak 3, 4 ve 5. yılları saf nikel olup, 8 ve 9. yılları nikel-bronz alaşımıdır. Diğer kıymetteki paralar ise keza saf nikeldir. Eski Darphane kayıtları 8 ve 9. cülus yıllarında basılan 10 Paralıkların nikel-bronz alaşımı olduğunu yazarsa da yaptığımı basit kontrolde 8. yıla ait 10 Paraların nikel olduğu kanaatine varılmıştır. 9. yıla ait 10 Paraya ise bugüne kadar rastlanılmamıştır.

Ayrıca 5 paraların 7. yıllarına biraz az rastlanmakla beraber 20 paraların 7. yılı çok nadirdir. Bütün bunlardan başka 20 paraların bazılarında cülus yıllarını gösteren rakam bulunmamaktadır.

Buraya kadar olan bilgilerimiz uzun yılların araştırması ve tecrübelerimizden kaynaklanmaktadır. Şimdi ise Darphane-i Milliye Müdürü Niyazi Asım Bey (merhum) tarafından yazılan “Darbiyat ve Malûmat Hakkında Maliye Vekâletine Takdim Olunan Rapor” adlı 1925 yılında yazılan kitap münderecatında bulunan, 1226 senei maliyesinden, 1340 senei maliyesi nihayetine kadar darbolunan halis nikel ve bronz-nikelden mamul meskûkâtın sene itibariyle envai ve müfredatı hakkında malûmat aşağıdaki cetvelde gösterilmiştir denilmektedir.

Cetvelde görüleceği gibi 1326 yılında darbolunan paraların Sultan Reşad’a ait olması senei maliye itibariyledir. Keza 1338 yılına ait olan 40 paralar da Sultan Vahdeddin’indir.

1337 yılı bronz-nikel 40 paralıklar ile 1332 yılı 20 paralıkların ve bazı hususların incelenmesini başka bir yazıya bırakırken, bahse konu meskûkâtın ceman yekûn 327.285.762 adet basılmış olduğunu da sayın koleksiyonerlere bildirmek isterim.