Bültenlere Dön

BİTLİS’TE DARB EDİLEN NADİR BİR KANUNİ SLEYMAN AKÇESİ

Cüneyt ÖLÇER

Bidlis şehri havalisi Doğu Anadolu’da önemli bir merkez olarak İslam tarihinde yer almıştır.

İslam dünyasındaki uzun geçmişinden sonra 795 H/1392 M yılında Bidlis Emiri Hacı Şeref, Timur’a tabi olmuş daha sonraki yıllarda 812 H/1409 M’de Kara Yusuf’un hâkimiyetini kabul etmiştir.

Bidlis Emareti 9 H/15 M yüzyıl sonlarında önce Akkoyunlulara, bilahare de Karakoyunlulara tabi olmuş, önce Akkoyunlularca ilga edilen Emaret sonra tekrar kurulmuş ve bir müddet İran Safevilerine bağlı kaldıktan sonra Selim I’in Çaldıran Seferini takiben Osmanlı topluluğuna iltihak etmiş ve 922 H/1516 M’de Selim I adına ilk Osmanlı altını (Nuri Pere, Osmanlılarda Madeni Paralar 1968, No. 112) ve gümüş paraları “Duribe fi Bidlis” ibaresi ile darbedilmiştir.

Bidlis, Selim I ölümü üzerine Osmanlı İmparatorluğundaki yerini korumuş ve bu kere de Kanuni Süleyman aşağıda fotoğraf ve çizimi bulunan çok ilginç ve nadir bir akçesini darbettirmiştir.

Gümüş, kutru : 12 mm., ağırlığı : 1,20 gr.

Kanuni Sultan Süleyman 955 H/1548 M yılında II. İran Seferi ile 11. Sefer-i Hümayuna çıkarak 29 Mart (18 Safer) günü İstanbul’da Üsküdar’a geçmiş, 10 Nisan (1 Rebiyülevvel) 955 de Seyyid-Gazi’de konaklayarak 19 Nisan (10 Rebiyüevvel) 955’de Akşehire ve 10 Temmuzda (3 Cumadelahire) Adil Cevaza muvasalat etmiştir.

21 Temmuz (14 Cumadelahire) da Hoy şehrinden geçen Kanuni Sultan Süleyman 27 Temmuz (20 Cumadelahire) 955'de Tebriz şehrini işgal etmiştir. 1 Ağustosta (25 Cumadelahire) şehri terk ederek ordusu ile birlikte 15 Ağustosta (10 Receb) Van’a gelmiş ve 25 Ağustosta (20 Receb) Van kalesinin zabtını takiben, Osmanlı ordusu kışlamak üzere dönüş hazırlıklarına geçmiş ve bir hafta kadar Van’da kaldıktan sonra Eylül başlarında Diyarbakır’a doğru hareket etmiştir.

Van-Diyarbakır kara yolunun ortasında bulunan Bidlis şehrinden geçtiği anlaşılan Kanuni Süleyman adına basılan akçe 955 tarihini taşımakta ve ortadaki alışıla gelmemiş Saadet Düğümü ile Osmanlı gümüş paralarına fevkalade değişik tarz bir nakışlı gümüş sikke ilave etmektedir.

Bu orijinal tipteki nakış yanında Kanuni’ye aid Bidlis sikkeleri Osmanlı nümismatiğinde çok nadir bir darbyeri olarak önemlidir. Bu güzel parayı ilgililere sunmakla bahtiyarım.

BİBLİYOGRAFYA

1. İslam Ansiklopedisi. Bidlis Maddesi Cilt 2, s. 657-664.

2. Nuri Pere, Osmanlılarda Madeni Paralar, s. 104, No. 112.

3. İsmail Hami Danişmend, Osmanlı Kronolojisi. Cilt 2, s. 255-259.