Bültenlere Dön

İBN SİNA HATIRA MADALYONU (AVICENNA)

Güvendik FİŞEKÇİOĞLU

1980 yılının doğumunun 1000. yılı olması nedeniyle İbn Sina adına yapılan beynelmilel ilmi toplantılar, kongreler vs. ilaveten İstanbul Üniversitesi de bu büyük Türk-İslam hekimi ve filozofunun hatırasına bir hatıra madalyonunu Türk Nümismatik Derneği ile müştereken bastırmak arzu etmiş ve madalyon da 1980 yılı sonlarına doğru Gümüş ve Bronzdan olmak üzere bastırılmıştır.

Bundan 1000 sene önce 980 yılında Türkistan’da Buhara’nın yakınında Afşena’da doğan büyük Türk-İslam hekimi ve filozofu Abu Ali al-Hüseyin bin Abdullah İbn Sina, gerek Orta Asya’dan İspanya’ya kadar uzanan İslam ülkelerinde, gerekse Avrupa’da sadece felsefeyi değil tababeti de büyük ölçüde etkilemiş, hatta (al-kânun fi’t-tıbb) isimli tıbbi eseri ile Avrupa’da Hipokrat ve Galenos’un şöhretini bile gölgelemiş olan müstesna bir hekimdir.

Babası Samani hükümdarları hizmetinde kâtip olarak görev yaptın Buharalı Abdullah bin Sina’dır. İbn Sina, önce babasından, sonra devrin tanınmış bilginlerinden biri olan Natili’den özel dersler gördü. İsmail Zahid’den geometri, mantık ve Ptolemaios’un o zaman bilinen eserlerini okudu, sarf nahiv, fıkıh konularında çalıştı. Özellikle Eukleides geometrisi üzerinde durdu. Ayrıca tıp, tabiyat öğrenimi gördü. Farabî’nin El-İbane adlı eseri aracılığıyla Aristoteler metafiziği ve felsefesini öğrendi. On yedi yaşındayken Buhara prensini çek tehlikeli bir hastalıktan kurtardı. Buna karşılık Buhara sarayının zengin kütüphanesi ona açıldı. Bir ara Samanı devletinin hizmetine girdi. Samanilerin düşmesinden ve babasının ölümünden sonra Harizm ve Horasanı dolaştı. Cürcanda Ebu Muhammed Şirazi İbn Sina’ya güçlü destek oldu. Sina ünlü “TIP KANUNU” kitabının birinci kısmını burada yazdı. Yaşadığı çağda tanınan bütün Yunan filozoflarını, ilkçağ düşünürlerini tabiatçı Anadolu filozoflarını inceledi.

Cürcandan sonra Rey’e giderek orada Buvayhoğullarından Mecd al-Devle’yi yakalandığı Melankoli hastalığından tedavi etti. Bundan sonra Buvayhoğullarının Rey, İsfahan ve Hemedan’daki saraylarında çalışan İbn Sina, meşhur eseri “Tıp Kanununu” bu sırada tamamladığı gibi, sonra Latinceye “De viribus cordis seu de medicamentis cordialsiu” adı altında tercüme edilen kalp hastalıklarına ait eseri ile diğer eserlerini yazdı.

Buvayh hükümdarı Şems üd-Devle’yi yakalandığı kulunç hastalığından iki kere tedavi ederek kurtardığı için iki defa Şeref ül-Mülk unvanıyla vezir olan ve o sıradaki siyasi karışıklıklar nedeni ile hapse dahi giren İbn Sina’nın 1037 yılı 21 Haziranda 57 yaşında ölünceye kadar sayısı yüzü aşan ve ölümünden sonra tıbbı ve felsefeyi 600 sene tesiri altında bırakacak eserler yazabilmesine şaşmamak kabil değildir.

Madalyonun ön ve arkayüzünün başlangıç eskizleri İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Tıp Tarihi Kürsüsü tarafından çizilmiş ve İbn Sina’nın 1431 senesinde yapılan çekik gözlü tipik Türkistan Türküne benzeyen minyatür şeklindeki bu resmin madalyonun rölyef (kabartma) baskısında iyi netice vermeyeceğinin anlaşılması ve Antropolojik en son bulguların ışığı altında İbn Sina portresi sanatkâr Avni KUMUK tarafından yeniden çizilmiş ve baskıya geçilmeden evvel bu konudaki yüksek otorite ve bilgisi ile haklı bir şöhrete ulaşmış olan Ord. Prof. Süheyl ÜNVER’in de beğenisine sunulmuştur.

Derneğimizin bundan evvel bastırmış olduğu diğer hatıra madalyonlarında olduğu gibi, genel dizayn, kalıp ve baskı işlemleri İstanbul Darphanesi eski baş gravürcüsü Avni KUMUK tarafından İstanbul’daki kendi özel atölyesinde gerçekleştirilmiştir.

Altın fiatının yüksek olması yüzünden bu madalyonun altın madeninden basılmasından sarfınazar edilerek parlak ve okside olmak üzere Gümüş ve Bronz madeninden basımı yapılmıştır.

Çap: 36 mm.

Kalınlık: asgari, 1.15; azami, 2.20 mm.

Ağırlık: gümüş, 19.2 gr., bakır, 17 gr. (ortalama)

Madeni: gümüş 850 ayar, bakır %100

Kenar Özelliği: Düz

Baskı adedi: 1575 adet gümüş, 925 adet bakır.

ÖNYÜZÜ: Ortada sola bakan sakallı ve başı sarıklı İbn Sina portresi solunda doğum yılı olan 980 rakamı sağında ise madalyonun basıldığı yılı belirten 1980 rakamı vardır. Portrenin sağ alt kenarında artist Avni KUMUK’un baş harflerini oluşturan “A.K.” harfleri mevcuttur. Portrenin altında “İBN SİNA” yazısı ile; çevrede iki küçük yıldız arasında “TÜRK İSLAM HEKİMİ ve FİLOZOFU” ve “1000. DOĞUM YILDÖNÜMÜ” yazıları vardır.

ARKAYÜZÜ: Ortada daire içinde tıbbiyelilerin arması üstünde iki satır halinde “İ. Ü. İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ TIP TARİHİ VE DEONTOLOJİ KÜRSÜSÜ” altında ise “TÜRK NÜMİSMATİK DERNEĞİ” yazıları vardır. Altta modern Osmanlı altınlarında ve daha evvel basılan dernek madalyonlarındaki gibi altta birbiriyle birleşen dal ve süsler mevcuttur.

İZAHAT: Üyelerimizin beğenisini kazandırmak için bundan evvel basılan Halil Edhem ELDEM madalyonunda olduğu gibi hem rölyef (kabartma) ve hem de (Proof) yani özel baskı ile basılmıştır. Böylelikle madalyonların her iki yüzünün kabarık kısımları mat, düz olan kısımları da ayna gibi parlak olarak ve özel bir itina ile teker teker basılmıştır.

Keza talebi ve çeşitliliği arttırmak gayesiyle gerek Gümüş ve gerekse Bakır olanlarının bir kısmı savatlandırılmıştır (Okside yapılmıştır).

BİBLİYOGRAFYA

1. Meydan Larousse Cilt 6. Sahile 167-169.

2. Terzioglu ARSLAN, BİFASKOP. Ocak 1981, Sayı 3, s. 26-30.