CUMHURİYET DÖNEMİ MADENİ PARALARI
M. Bülent COŞKUN
Sayın Üyeler, Değerli Konuklar
Mevzua girmeden önce müsaade ederseniz küçük bir anımı nakletmek isterim. 1969 yılında Bayazıtta para ararken değişik bir 10 para bulmuştum. Bu, bildiğimiz 10 paraların tarihinde olmayıp başka bir tarih taşımakta idi. Sonradan Cumhuriyet paraları koleksiyonerleri arasında olay yaratan 1936 yılı 10 parasını neşretmiştim. Fakat bir kere 10 paradan açılan şansımızın daima 10 parayla devam etmekte oluşundan memnun olmadığımı arz etmek isterim.
Efendim, bugünkü mevzuumuz yine bir 10 para. Burada sözümüzü bağlayarak bu defa bir, iki yıl geriye dönmek istiyorum.
Günaydın Gazetesinin 27 Aralık 1980 günlü nüshasında, Cumhuriyet Paraları hakkındaki devamlı yazımda, Atatürkün bugünkü harflerle basılan ilk parası olan 1934 tarihli 100 Kuruşundan bahsederken, bu paranın varyasyonları dolayısı ile kuvvetle tahmin ediyorum ki bu ve diğer paralarda müstakbel koleksiyonerler daha çok farklar bulup, kataloglara başka başka nadir paralar ilâve edeceklerdir ve yine 14 Ocak 1981 günlü aynı gazetede demek oluyor ki koleksiyonerler daimi bir arayış içinde olmalıdırlar demiştim. Keza Türk Nümismatik Derneği yayınlarından 1979 tarihli ve 4 nolu Bültende, Yeni Bir 10 Para Daha başlığı altında yayınladığım makalede 1944 yılında basılmış bir 10 para daha bulduğumdan bahsederken 1936-1940-1941-1942-1944 yıllarına ait 10 paraların arada boşluk gösteren senelerini koleksiyoner arkadaşlarımın bulmalarını temenni etmiştim.
Şimdi ilk defa burada açıklayacağım 10 para. 1940 yılına ait olmakla birlikte ortası delik ve yazıları değişiktir. Arkadaşlar gezdiriyorlar, hepinizin göreceği gibi bilmen 10 paralara benzemekte fakat 10 rakamı sağa ve sola basılmak üzere iki adettir. Ayrıca ortası delik olup bu delik çerçeveli ve itinalı bir şekilde yapılmıştır. Bu hesapla bu güne kadar bulunan ve bilinen 10 Paraları sıralarsak şöyle bir durum ortaya çıkıyor:
1936 (N)-1936 (D)-1940 (N)-1940 (D)-19411942-1944 olmak üzere tam sekiz adet. Sırası gelmişken belirteyim ki, 1930-41-42 yılları dışında basılan ve sözünü ettiğimiz 10 paraların hepsi numune paralardır. Böyle olmakla beraber 1936 yılı 10 parasına World Coins, 1982 baskısında (Numune para) işaretine rağmen 300 Dolar fiyat koymuştur.
Bütün bunlardan başka, Cumhuriyet Dönemine ait paralarda yeni yeni rastladığımız değişik kalıplar ve erörlerden bahsetmek isterim.
1951 Yılı 1 Kuruşunun bazılarının önyüzünde, yazı ve tarih arasında kabarık bir nokta bulunmaktadır, yine bu serinin 1 ve 2,5 Kuruşlarının, aynı yılda basılmış olmalarına rağmen küçük delikli ve büyük delikli olanları mevcuttur. Keza 2,5 Kuruşların bazılarında ortadaki deliğin kenarları biraz kabartılarak, çerçeveli hale getirilenleri vardır. Bu deliklerin merkezde olmayanları da mevcuttur. 1958 -1974 yılları arasında basılan bakır 5 Kuruşlarımızda önyüz yani ay-yıldız tarafı, modern paralarda olduğu gibi yukarıdan aşağıya çevrildiğinde doğru okunurken, bazılarında eski usuldeki gibi sağdan sola çevrildiği zaman doğru okunmaktadır, yani terstir. Yine 1974 yılı 5 Kuruşlarının bazılarında arka yüzdeki meşe palamudunun içi boş veya dolu olanları vardır.
Bunların haricinde bu sempozyum için hazırladığım albüm yaprağında görüleceği gibi duble baskılar hemen her yılın her çeşit parasında bulunmaktadır. Kâzım Taşkent I Galerisindeki Türkiye Cumhuriyeti Para ve Madalyon sergimiz dolayısı ile karşınıza daha fazla hazırlıklı gelemedim. Bu güzel organizasyonu hazırlayan arkadaşlara teşekkür ederim. Sözlerime son verirken paslanmaz çelik veya acmonital dediğimiz paralardaki varyasyonları, bilhassa bildiğiniz ters kenar yazılı 2,5 Liradan başka eksik kenar yazılı 1 Liralarla, noktalı 5 Liralardan başka araştırmaları genç üye arkadaşlardan rica ediyorum.
Saygılar ve Teşekkürler.
(*) N: Normal, D: Delikli.