Bültenlere Dön

SULTAN MURAD III’ÜN NADİR BİR BAĞDAD AKÇESİ

M. Bülent COŞKUN

Osmanlı Devrinde, muhtelif memleketlerde sayısız akçe darbedilmiş olduğunu biliyoruz. Avrupa içerlerinden. Kafkasya, İran, Arabistan’dan, Afrika ve Adalara kadar akçe bastıran Osmanlı İmparatorları, İstanbul, Edirne ve Bursa kadar sevdikleri Bağdad şehrinde akçe bastırmamışlar veya yok denecek kadar az bastırmışlardır. Altın, Dirhem ve halta Mangır basılmasına mukabil az akçe kesilmesinin sebebini bilemiyoruz. Malî ve iktisadî olabileceğini düşündüğümüz bu halin izahını uzmanlara bırakarak, burada büyütülmüş resmini sunduğumuz Sultan Murad’ın (III), Bağdad darblı bir akçesini gördüğümüzü müjdeleyelim. 13 mm. çapında ve 0,72 gr. ağırlığındaki bu akçe dirhem tarzında resmolunmuş ve adeta minyatür bir dirhem şeklinde darbolunmuştur.

Bahse konu akçemize dikkat edilirse yazının istifi de çok değişiktir. Sultan’ın, sin harfiyle Murad’ın mim harfi birleşmiş bir şekilde hâk ve darbolunmuştur. Ayrıca “mim” harfi uzatılarak (keşideli) “rı”, “elif” ve “dal” harfleri sultan kelimesinin yanına getirilmiştir. Akçelerde pek riayet edilmediği halde bu parada harflerin noktaları yerli yerine konulmuştur.

Akçenin diğer yüzünde ise; merkezde daire içinde yazılı “Bağdad” kelimesinin etrafında yani çevrede: “Azze nasara” okunmakta ve fakat “Duri be 982” veya “Hallede mülke” yazılan sadece tahmin edilmekledir.

Bu nadir ve ilginç akçe için yaptığım küçük bir araştırmada ise, sırası ile:

1. İsmail Galib’in Takvimi Meskûkâtı Osmaniye (Koslantanîye 1307).

2. Nuri Pere’nin Osmanlılarda Madeni Paralar (îstahbul 1968).

3. Anton C. Schaendlinger’in Osmanische Numismatik (Würzburg 1973).

4. Jem Sultan’ın Coins of the Ottoman Empire (California 1977).

kitaplarında kaydına rastlayamadım. Sadece Halil EDHEM’in kitabında bir adet Bağdad baskılı Murad III akçesinden bahis olduğu otoritelerce söyleniyor ise de yazı istifinin bu şekilde olmadığı belirtilmektedir. Bu durumda akçemize rahatlıkta nadir bir akçe diyebiliyoruz.

1976 yılında neşrolunan 1 nolu Dernek Bülteninde “Osmanlı Gümüş Paralarında ilk Modem Tuğra” adı altında Sayın Cüneyt ÖLÇER, ferman tuğralı ve Tebriz baskılı Sultan Murad’a (III) ait, bir dirhem yayınlayarak, Sultan Mustafa (1106) ve Sultan Ahmed (1115) devirlerinde bildiğimiz modern tuğraların daha evvel “Murad bin Selim el muzaffer daima” şekliyle 982 tarihinde Sultan Murad’ın paralarında görüldüğünü bildirmektedir. Yine Sayın Cüneyt ÖLÇER’in 1977 yılında 2 nolu Bültende neşrettiği VAN darbyerli dirhemi de ferman tuğralı olup keza Sultan Murad’a aittir. Tahmin ediyorum ki Osmanlı kültürünün ağırlığının hissolunduğu bu devirde, sanatkâr hakkâk ve sikkezenlerin çok daha güzel ve çok daha ilginç paralarına rastlayabileceğiz.