Bültenlere Dön

İLK OSMANLI DEMİRYOLU MADALYONU

Tevfik Seno ARDA

Bu yaz başında değerli arkadaşım, derneğimiz üyesi Sayın Kenan KERESTECİOĞLU, eski bir Fransızca kitapta, önyüzünde Sultan Abdülmecid’in büst rölyefi, arkayüzünde ise bir lokomotif kabartması bulunan 1855 tarihli bir madalyonun fotoğrafını gördüğünü belirterek bu dili bilmem nedeniyle kitabı gözden geçirmemi rica etti. Önsözünde 1907 tarihi okunan kitap Paul FESCH adlı bir fransız gezgince kaleme alınmış olup, “Conslantinople aux derniers jours d’Abdul-Hamid” (Abdülhamid’in son günlerinde İstanbul) başlığını taşıyordu. Bir devrin İstanbul şehri ve Osmanlı devletinin bir yabancı gözüyle görüntüsünü veren, içinde önemli ölçüde Fransız ekonomik ve siyasî çıkarlarının tahlili de bulunan 672 sahifelik yayını aceleye getirmeden okudum. Sultan Abdülhamid II dönemindeki demiryollarından bahsedilirken yazarca ilgili görülüp konulduğunu sandığım fotoğraf hakkında, altındaki yazı dışında (“Médaille commémorative de l’inauguration du chemin de fer sous Abdul-Medjid, Bukharest 1855”=Abdülmecid döneminde demiryolu açılışı hatıra madalyonu, Bükreş 1855) hiçbir bilgi bulamadım.

Söz konusu kitabın 583. sahifesinde verilen madalyon fotoğrafı şekilde aynen sunulmuştur.

Önyüzde: Defne dallarından bir su ile çevrelenmiş Sultan Abdülmecid’in büstü görülmektedir. Büstün sol yanında “ABDUL-MEDJID-KHAN” (Abdül Mecid Han), sağ yanında “EMPEREUR DES OTTOMANS” (Osmanlıların hükümdarı) ve altında gravürün adı “HART P.” yazılıdır.

Arkayüzde: Ortada, bir rayın üzerinde dönemin özelliklerini taşıyan bir lokomotif ve altında, barışı simgeleyen zeylin dalı ve zenginliği simgeleyen bolluk boynuzu; çevresinde, üstte “ELLE UNIT LES PEUPLES” (Halkları birleştirir), altta “DECRET IMPERIAL 9 SEPTEMBRE 1855”  (Hükümdar fermanı, 9 Eylül 1855) ibareleri mevcuttur.

İlk demiryolu hattının 15 Eylül 1825’te İngiltere’de Darlington-Stockton arasında işletmeye açılmasından 30 yıl sonra, Bükreş’i muhtemelen Avrupa’ya bağlayan bir hattın açılması ilginçtir. Bilindiği gibi Yıldırım Bayezid döneminde iç işlerinde bağımsız olarak Osmanlı İmparatorluğu’na katılan Eflak bölgesi Sultan Abdülmecid döneminde (1839-1861, 1255-1277 H) sık sık Rus ordularınca işgal edilen bir yöredir. 1853 Temmuz başlarında da Rusya’nın Eflak ve Buğdan’ı işgali ve Viyana barış konferansının bir sonuç vermemesi üzerine 4 Ekim 1853’te Osmanlı imparatorluğu Rusya’ya savaş açmış, 30 Kasım’da bir Osmanlı filosu Sinop açıklarında Rus donanması tarafından batırılmıştır. Avrupa ülkelerinin Osmanlı ülkesi üzerindeki çıkar ve emellerini iyi kullanan Mustafa Reşid Paşa, Mart 1854’te İngiltere ve Fransa’yı Rusya’ya karşı Osmanlıların yanında harbe sokmayı başarır (Kırım Harbi). Sivastopol’ün 1855’te müttefiklerin eline geçmesiyle Kırım, Harbi, 30 Mart 1856’da Paris Kongresi ile sona erer.

Madalyon, Osmanlıların Batı Avrupa ülkeleriyle bu iyi ilişkiler dönemine rastlamakladır. Gravürü Hart P.’nin imzasını, Sayın Nuri PERE’nin “Osmanlılarda Madeni Paralar” kitabındaki 1104 nolu Tanzimat-ı Hayriye (1850) ve 1103 nolu Sinop Vakası (1853) bronz madalyonlarında da görmek mümkündür. Önyüzdeki Sultan Abdülmecid büstü de 1103 nolu madalyonun aynıdır. Kitapta fotoğrafı verilen söz konusu madalyonun da, 1104 nolu madalyon gibi muhtemelen Brüksel’de tunç olarak basıldığı tahmin edilebilir.

Bildiğim hiçbir koleksiyonda bulunmayan bu madalyon, ilk Osmanlı demiryolu madalyonu olarak kabul edilebilmesinin yanı sıra, 1855’te Bükreş’in de içinde bulunduğu Eflak eyaletinin, Batı Avrupalılarca, Mısır hıdivliği benzeri dışişlerinde resmen Osmanlı İmparatorluğu’na bağlı olarak tanındığını göstermesi yönünden önem taşımaktadır.

TEŞEKKÜR:

Kitabı inceleme iznini veren Derneğimiz üyesi Sayın Dr. Kâzım ERTÜRK’e burada teşekkürlerimi sunmayı bir borç bilirim.

BİBLİYOGRAFYA:

1. Paul Fesch, Constantinopie aux derniers jours d’Abdul-Hamid. Paris, 1B07,

2. Nuri Pere, Osmanlılarda Madeni Paralar. İstanbul, 1968.