Bültenlere Dön

SULTAN MEHMED REŞAD DÖNEMİ

KOSTANTANİYE BASKILI PARALARDA İKİ İLGİNÇ KALIP HATASI

Tevfik Seno ARDA

Osmanlı paralarında kalıp farklarına inmek, geniş kapsamı dolayısıyla hiçbir koleksiyoncunun cesaret edemeyeceği bir şeydir. Ancak sıradan kalıp farklarının dışına çıkan bariz farklar pek çok koleksiyoncunun ilgisini çekmektedir. Bu yazıda, ana kalıptan pantografla baskı kalıbına geçilirken yapılan bir hatadan kaynaklandığını tahmin ettiğim, Sultan Mehmed Reşad dönemi Kostantaniye baskılı iki paradan söz edilecektir.

Bunlardan birincisi, Meşrutiyet nikelleri adıyla da tanınan meskûkâtın 20 para değerli olanındadır ve tuğranın altında, paranın hangi saltanat yılında basıldığını belirleyen rakam yoktur. Koleksiyoncular taralından geniş ölçüde bilinen bu kalıp hatasından burada bahsetmemin nedeni, sonunda beynelmilel bir kataloga kadar aksetmiş olmasıdır. 1987 baskılı Krause-Mishler katalogunda, “W/o R.Y.=Without Regnal Year” ibaresiyle yerini alan bu para, 7. saltanat yılının 20 paralarına göre çok daha sık bulunduğundan “rare” (ender) olarak nitelendirilmemiştir (Şekil 1).

Şekil: 1

Birkaç kere daha kötü kondüsyonda rastlayıp sonunda iyi vasıftaki bir tanesine yeni sahip olabildiğim ikincisi ise daha az bilinir. Söz konusu para, Sultan Reşad’ın 2. saltanat yılının gümüş 2 Kuruşlarında görülmekte olup 1327 olan cülus yılının 7 rakamı eksiktir, yalnız 132 bulunmaktadır (Şekil 2).

Resim: 2

Yukarıda belirtilen iki paradan ayrı olarak, kısa bir süre önce görüp incelediğim, bir üçüncü paradan da burada bahsetmek yerinde olacaktır. İlk olarak sözü edilen 20 paranın benzeri biçimde, saltanat yılı bulunmayan bu gümüş 5 Kuruşta ise hatanın, bir pantograf hatası olmaktan çok, baskıdaki dişi kalıbın ilgili rakamına ait çukurun bir çapakla dolmasından ileri geldiği kanaatindeyim. Bir hayli yorgun olan para, teğet ışıkta kuvvetli büyüteçte incelendiğinde 2’ye benzer bir gölge hissedilmektedir. Daha iyi kondüsyonda bir örnek ele geçerse, bu hususta daha kesin konuşmak mümkün olabilir.