Bültenlere Dön

YENİ CUMHURİYET BANKNOTLARININ ESKİLERİ İLE DEĞİŞİMİ

İsa AKBAŞ

Bilindiği gibi Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu takiben o güne kadar tedavül etmekte olan Osmanlı banknotlarının geçerliliği yasaklanmamış ve piyasada Osmanlı Devleti’nden intikal etmiş 153.748.563.- liralık banknot alış-verişte kullanılmağa, Cumhuriyetin kendi banknotları çıkarılıncaya kadar devam etmiştir.

12 Kânunsani 1926                                                                                                    Resmi Gazete Sayı: 269

701 Numaralı Kanun

Mevcut Evrakı Nakdiyenin Yenileriyle İstibdaline dair Kanun [1]

13 Cemaziyülahır 1344, Kânunevvel 1341

Madde 1. 30 Mart 1331 ve 18 Tesrinevvel 1331 ve 22 Kânunevvel 1331 ve 6 Ağustos 1332 ve 4 Şubat 1332 ve 28 Mart 1233 ve 26 Mart 1334 Tarihli Kanun ve Kanunu Muvakkatler mucibince yedi tertibde mevkii tedavüle çıkarılan 161.018.663,60 liralık evrakı nakdiyeden muhtelif tarihlerde imha olunan 7.270.100 liralıkdan maada elyevm tedavülde kalan 153.748.563,60 liralık evrakı nakdiye deriştirilip onların yerine kaim ve aynı evsafı kanuniyeyi haiz olmak üzere bir tertibde o miktar evrakı nakdiye ihracına mezuniyet verilmiştir.

Madde 2. Yeni evrakı nakdiyenin şekil ve suret tab’ı ve her türlü evsafı umumiyeyi ve suret ve şerait mübadelesini tayin ve bu hususata ait muamelatı idare Maliye Vekâletince memur edilecek zatın riyaseti altında Ziraat, Osmanlı, İtibarı Milli, İş, Akhisar Tütüncüler ve Akşehir Bankaları ile Türkiye’de icrayı faaliyet eden diğer başlıca bankaların birer mümessilinden teşekkül edecek komisyona ait olup işbu komisyonun vazifesi Maliye Vekâletince tanzim ve icra Vekilleri Heyetince tasdik kılınacak bir talimatname ile tayin olunur.

Madde 3. Mevcut Evrakı Nakdiye yerine kaim olacak yeni evrakı nakdiyenin yenileriyle bütün vezneler ve bankalarca tamamen mübadele olunur.

İşbu müddetin mürurundan sonra eski evrakı nakdiyenin tedavül ve mübadelesi memnudur.

Madde 4. İşbu madde mucibince bil’umum vezne ve bankalarca mübadele olunacak evrakı nakdiye için tanzim olunacak zabıt varakaları mübadele edilen evrakı nakdiye ile birlikte 2. maddede de muharrer komisyona irsal ve mezkûr komisyonca tetkik ve tatbik edildikten sonra başkaca umumi bir mazbata tanzimile evrakı mezkûre komisyon huzurunda ihrak ve imha ve umumi mazbata sureti muhtelif gazetelerle neşir ve ilân olunur.

Madde 5. Mevcut evrakı nakdiyenin tedavül ve kabulü, mecburiyetine dair olan 18 Teşrinievvel 1331 tarihli kanunun 2. maddesi ahkâmı işbu kanun mucibince çıkartılacak evrakı nakdiye hakkında aynen caridir.

Madde 6. Evrakı nakdiyenin masarifi tab’iye ve mü’badelesiyle istihdam olunacak memurin ücretine ve sair bilcümle mesarife karşılık olmak üzere 1341 Maliye Bütçesinde yeniden küşat olunacak faslı mahsusa 500.000 lira tahsisatı fevkalâde olarak vazolunmuştur. İşbu tahsisatın tamamı Maliye Vekâletince 2. maddede muharrer komisyon emrine avans olarak defaten tediye olunabilir.

Madde 7.          İşbu kanun neşri tarihinden mer’idir.

Madde 8.          İşbu kanun ahkâmını icraya Maliye, Adliye Vekilleri memurdur.

Yukarıda suretini sunduğumuz paraların değiştirilmesi ile ilgili kanun her ne kadar 12 Kanunsani (Ocak) 1926 tarihinde yayınlanmışsa da gerek banknotların resimlerinin hazırlanması ve gerekse Londra’da banknotların basılması işlemi 1927 senesi Eylül ayına kadar sürmüş ve sayım işleri de ancak sonraki aylarda tamamlanabildiğinden 5 Kânunuevvel (Aralık) 1927 günü Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kâğıt paraları tedavüle çıkmıştır [2].

Osmanlı Devletinin sen kâğıt paralarına 4 Aralık 1927’den itibaren 6 aylık bir tedavül süresi verilmiş, fakat sonra görülen lüzum üzerine bu sure 3 ay daha uzatılmıştır [3].

Osmanlı Banknotlarının yeni basılan Cumhuriyet paraları ile değiştirilmesi işlemi 1926 tarih ve 701 sayılı kanunun 4. maddesi hükmü gereğince yerine getirilmiştir.

Fotoğrafını yayınladığımız bu orijinal belge Samsun’da gerçekleşen 500 TL.’lık bir Osmanlı Banknotunun değiştirilmesi işlemini bizlere açıklamaktadır.

İşbu fotoğraf sureti mübrez No. A. 001502 nolu varaka-ı nakdiyde müstansıh (alınmış) olup aslına mutabakatı bittetkik anlaşılmış ve diğer bir kıt’a fotoğraf sureti alınarak dosyamızda hıfz edilmiş olmakla tasdik kılındı.

Banknotun fotoğrafı çekilmiş ve noter tarafından değiştirilen paranın bu olduğu tasdik edilmiş ve banka da bu belgeyi sonra maliyeye ibraz etmek üzere kasasında saklamıştır.

Belge bu işlemin nasıl yapıldığını bizlere açıklaması bakımından çok önemlidir.