Bültenlere Dön

HİZAN DİRHEMİ

Şahin DEMİREL

“Bütün Osmanlı İmparatorluğu paraları tarihinin emsalsiz sikkeleri olan Hasankeyf, Hizan, Cizre, Bayburd, Elince, Cidde, Çemişkezek, Siird darblı altın ve gümüş paralar..”

Bu satırları rahmetli Cüneyt ÖLÇER’in 13 nolu kitabının önsözünden aldım. Osmanlı paraları içinde yukarıda adı geçen yerlerde bastırılmış bulunan sikkeler gerçekten çok az ele geçebilmiş olanlardır. Alıntı cümledeki basım yerleri Yavuz Selim devrinde ilk kez para bastırılan ve günümüzde önemini yitirmiş hatta harabe durumundaki küçük merkezlerdi. Ancak bu sikkeler 600 yılı aşkın yaşamış bir İmparatorluğun en nadir paraları kabul edilmekteydi.

Yazıma konu olan para ise bu güne kadar varlığı bilinmeyen Süleyman I’e ait Hizan dirhemidir.

Osmanlı gümüş paralarından olan dirhemlerin ilk kez ve Doğudaki bölge şehirlerinde kesilmesi Kanuni devrine rastlamaktadır. Bu ağırlıkla gümüş paranın gereksinimi günün koşullarının bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Bu bölgede geçerli İran parası Şahi’ye eş ağırlıkta ve tipte sikke kesilmesi ekonomik gücü, Yavuz’daki Sah mahlasının Kanuni paralarında sürüyor olması bölgedeki Osmanlı hâkimiyetinin siyasi boyutu olarak değerlendirilmelidir.

4,69 gr. ağırlığındaki sikkenin altın kalıbında basıldığı, İranlı hakkâklarca kazındığı bariz tipinden anlaşılmaktadır. Bu parayı birlikte aldığım bir grup İran parasından ayırt ederken ilk anda biraz zorlandığımı itiraf etmeliyim. Çünkü aynı devrin şahileri ile bir elden çıkmış gibiydiler.

941 Tarihini taşıyan bu para Kanuni’nin Irakeyn (Bağdat) seferi 6 güzergâh (Halep, Amid, Ruha, Tebriz, Bağdat ve Hille) şehrine 7. olarak Hizan’ı eklemek ve varlığı duyurmakla mutluyum.

Bu yazımı, bizlere yaşamı boyunca benzer Osmanlı paralarını tanıtmayı görev bilmiş Üstad Cüneyt ÖLÇER’e adıyor ve kendisini saygıyla anıyorum.

ağırlık: 4,69 gr.; çapı: 21 mm.