Bültenlere Dön

SULTAN MEHMED IV (AVCI MEHMED)’ E AİT ÇOK İLGİNÇ ÜÇ MADALYON

H. Abdurrahman DOĞAN

Osmanlılar’ın, Avrupa ülkelerini asırlar boyu hükümranlıkları altında tutmaları ve daha sonraları İmparatorluğun güç kaybetmesiyle bu ülkelerin Osmanlılara karşı intikam alırcasına giriştikleri eylemler asırların ezikliğini çeşitli şekillerde ortaya koymalarına neden olmuştur. Nümismatik sahasında da bu eylemlerin canlandırılmaları yoğun olarak sürdürülmüştür. Önceki bültende bir örneğini sergilediğim, “İstanbul Manzaralı İlginç Bir Madalyon” isimli yazımdan sonra bu davranışı, bu yazıda da üç örnekle tanıtmaya devam ediyorum.

Bu madalyonlardan ilk ikisi hakkâk Gottfried Storp’a aittir. Gottfried Storp’un esas mesleği kuyumculuk olmasına rağmen pek çok ilginç para ve madalyonlara imzasını koymuştur.

Gottfried Storp’un hangi tarihte ve nerede doğduğu bilinmemesine karşın, 1651 yılında çırak, 1657 yılında kalfa, 1663 yılında usta olduğu ve 1701 yılında da öldüğü bilinmektedir [1].

Yine o tarihlerde Münster’de yaşamış olan ressam Hermann Schmitz’in bakır üzerine gravür tekniği ile yapmış olduğu çok güzel bir Mehmed IV portresinin bu madalyonlardan birisi üzerindeki ilginç portreye ilham kaynağı olduğu sanılmaktadır.

MADALYON 1: AR, 20,28 gr., 44 mm. Madalyonda tarih olmayıp sadece “G.S.” harfleri görülmektedir. Bu, aslında bir madalyon değil “schautaler” dir.

Önyüzü:

LEOPOLDVS .AVG.IMP.CAESAR

Kral Leopold’un zırhlı ve sağa bakan portresi.

Arkayüzü:

MAHVMET.IV.VICTVS.TVRC.CAES

Sağ elinde omzuna dayalı şekilde ucu hilalli bir asa tutan ve sağa bakan Mehmed IV'ün  kavuklu ve tuğlu bir portresi.

Lajos Huzar ve Bèla v. Procopius’un “Medaillen und Plakettenkunst in Ungarn” isimli ortak eserlerinin 73. sayfasında, bu madalyonun “G. S.” monogramından ötürü Georg Schuler’e ait olduğu yazılmışsa da bunun doğru olmadığı sonradan anlaşılmıştır.

MADALYON 2: AR, 30 gr., 51 mm. Bu madalyon da “G.S.” monogramını taşımaktadır. Mizahi kompozisyonlu bir madalyondur.

Önyüzü:

SOLIS ADORTVM LVNA RVIT

Kral Leopold ve Sultan Mehmed IV arasındaki kılıç düellosunda, Sultan yere düşmüş vaziyette gösterilmektedir. Bulunduğu yerden hamle yapmaya çalışan sultanın sağ elinde savurmakta olduğu kılıcı, sol kolunun ortasına rastlayan yerde ise iç yüzeyi insan yüzü figürlü bir hilal vardır. Leopold ise, sağ elinde, havaya kalkmış bir kılıç, sol elinde ise güneş şeklinde kalkan tutmaktadır. Leopold’un kılıcından yıldırımlar çakmaktadır.

İki hükümdarın ayaklarının alt kısmında, LEOPOLDVS / MAHOMET ibaresi bulunmakta, Leopold’un ayakları arasında ise bir dikdörtgen içerisinde “G.S.” harfleri yer almaktadır.

Arkayüzü:

Çeşitli büyüklükte 10 adet oval daire içerisinde, Macaristan’da Türkler’den geriye alınan şehirler tasvir edilmiştir.

En üstte yer alan süslü oval dairenin üzerindeki motifin kıvrımları üzerinde KONIG/HAUPT/STAD/ OFEN yazmakta, bu kıvrımların ortasında da taç figürü yer almaktadır. Bu dairenin altında VERMEHRER/DES REICHS/1.6.8.6. ibaresi bulunmaktadır. Altta yer alan diğer oval dairelerde ise, solda PEST, sağında HATWAN, daha altta solda, SEGEDIN, sağında FUNF KIRCHEN, onların altında, solda, SIMONTORNA, onun sağında, KAPOSWAR, daha sağında COLOZA, en sağda SIKLOS, en aşağıda ise ESSECKER BRUCKEN isimleri yer almaktadır.

MADALYON 3: AR, 29,7 gr., 43 mm. Bu madalyonun hakkâkı bilinmediğinden bugüne dek kime ait olduğu tespit edilememiştir.

Önyüzü:

DER AUGENSCHEIN BEZEUGET FREY•DAS•L. MEHR ALS M•SEY.

Çapraz şekildeki iki kılıçtan altta olanı Türk, üstte ki ise Alman gücünü temsil etmektedir. Bunların üzerinde yer alan kırık (M) harfi Mehmed IV ‘ü, (L) harfi ise Leopold’ü simgelemektedir. Bunların üzerindeki üçgen motiften ışınlar saçılmaktadır.

Arkayüzü:

LEOPOLD DER SONNEN GLEICH. STURZT DAS MONDEN KAYSER REICH.

En altta yatay durumdaki bir kum saatinin üzerinde ortadan kırılmış ters yatık bir hilal, hilalin solunda 16 sağında ise 85 rakamları (yani 1685 tarihi) bulunmaktadır. Bu tarihin üzerinde bir yer küre görülmektedir. Kürenin üst kısmında EVROPA, altında baş aşağı durumda ASIA kelimeleri yer almaktadır. En üstte ise ışınlar saçan bir güneş bulunmaktadır.

Kenar yazısı:

LEOPOLD THUT KRAFFTIG SIEGEN, MAHUMET MUS UNTEN LIEGEN.

şeklindedir.

BİBLİYOGRAFYA

· Sammlung Montenuovo, A. Hess. Frankfurt, 1879-1885 (ikinci baskı).

· Sammlung, Auktion R. Gaettens. Heildelberg, 1958.

· Die Türken vor Wien, 1983.

· Münster Wien und die Türken, 1683-1983. Stadtmuseum Münster.

· WESZERLE, Jòzsef, Hàrahgyott érmészeti tàblài. Budapest, 1873. és. 1911.

· HUZAR, Lajos und Bela v. PROCOPIUS, Medaillen und Plakettenkunst in Ungarn.

· GOHL, Ödön, A Magyar kiralyok koronàzàsi érmei. Nu. közl. 16(1917).

· Törtèneti Èrmek 2. Ùjkor 12 Magyar Èremgyüjtök Egyesülete Kidàsa. Budapest.

· Müller Solingen. Auktion 39, Sachsen Teil 2. Wermelskirchener Str. 46.5660, Solingen 25.

· Katalog Satyrischer Medallien und Münzen. Collection Fiewerger. Berlin, 1885 (İkinci baskı).

· Diplomaten und Wesire. Krieg und Frieden im Spiegel türkischen Kunshandwerks. Staatliches Museum für Völkerkunde. München, 1988.

· Römisch-Deutsches Reich. Barockmedaillen Haus Habsburg. Auktion XV. 1980, Lanz Graz.