Bültenlere Dön

SUPHİ PAŞA FABRİKASI MARKALARI

Tevfik Seno ARDA

Doğu Akdeniz bölgemizin pamuk işleyen çırçır fabrikalarının, geç Osmanlı ya da erken Cumhuriyet dönemine ait, Arap alfabesi ile yazılı markaları, bu konuya meraklı bütün koleksiyoncular tarafından bilinir. Bunlardan, önyüzlerinde “Adana” yazılı olan iki tanesi, biraz eksik bilgilerle de olsa, Kenneth M. MacKenzie tarafından 1995 yılında yayınlanmış [1] arkayüzleri değişik olan bu iki farklı marka, birkaç ayrı metale basılarak seriler oluşturmaktadır. Nikel, pirinç ve tunç “Suphi Paşa Fabrikası” serisi ile koleksiyonumda yalnız nikel ve pirinci olan “Hacı Mutavzadeler Fabrikası” serisi.

1. Adana Suphi Paşa ve Hacı Mulavzadeler Fabrikalarının Arap alfabesi ile basılmış markaları:

Suphi Paşa Fabrikası serisi, birkaç yıl öncesine kadar pirinç olanı dışında ender bulunurken son yıllarda piyasaya fazlaca sayıda gelmesi ile daha kolay elde edilebilir olmuştur. Hacı Mutavzadeler Fabrikası serisi ise, öteden beri zor bulunagelmişlir. İleride tunç olanıyla karşılaşılması olasılığı da vardır. Suphi Paşa fabrikasının adına 1929 yılı Salnamesinde [2] de rastlanması, bu fabrikanın en az bu yıla kadar faaliyetini sürdürdüğünü kanıtlamaktadır. Diğer çırçır fabrikalarına, fırsat bulunursa ileride değinilecektir (Şekil 1).

2. Suphi Paşa Fabrikası Markaları:

Bu yazımızda ele alınacak konu, Suphi Paşa fabrikasının harf devrimi sonrası markalarıdır. Bu markaların arkayüzleri boş olup önyüzlerinde dişi olarak “SPF” basılıdır. Sayın Rıfat KILAR’ın maalesef yapılamamış “Türk Nümismatiğinde Jetonlar II” kitabı taslağının [3] 111. sahifesinde bunların deliksiz çinko ve delikli/deliksiz pirinç olanlarından Mu.M.3 numaralaması ile “Sakarya Pancar Fabrikası” tahminiyle söz edilmekteydi. Tesadüfen yüze yakın eski yazılı Suphi Paşa Fabrikası markaları arasına karışık olarak bu yeni yazı markalardan onbeş kadarının bulunması, SPF harflerinin esrarını çözmüştür. Bu yeni harflerle yazılı markalar, pirinç ve çinko olmak üzere iki ayrı metalle, delikli ve deliksiz ikişer tipte toplam dört türde basılmıştır (Şekil 2). Çapları 30 mm olup, ağırlıkları pirinç olanlarda 5,9 gr., çinko olan­larda 3,0? gr. mertebesindedir. Eski dönem markalarının son derece özenli baskılarına karşın Dünya ve İstiklâl savaşlarının ekonomik etkileriyle bu yeni dönem markaları basit ve özensizdir. Yine de, sürekliliği yansıtmaları açısından ilgi çekicidirler.