Bültenlere Dön

ROMA ANTONINIANUS DEFİNESİ

Turan GÖKYILDIRIM

Definenin Müzeye Geliş Şekli:

1991 yılında, iki büyük define, İstanbul’dan Almanya - Münih’e posta yolu ile kaçırılırken polis tarafından yakalanıp İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ne teslim edilmiştir.

Bunlardan birincisi, Ermeni Artaxiad Hanedanı’na (MÖ 2-1. yy) ait 387 adet bronz sikkeden oluşan define (Müze env. no 1561/16-402), ikincisi ise bu makalede tanıtılan 3546 adet gümüş antoninianustan oluşan Roma (MS 3. yy) sikke definesidir (Müze env. no 1561/448-3993).

Define Hakkında Genel Bilgiler:

Define sikkeleri üzerinde fiziki veya kimyasal herhangi bir temizleme yapılmadan incelenmiştir. Üzerlerinde limon küfü yeşiline benzer bir oksidasyon mevcuttur. Genelde batı darphanesi sikkelerinin daha kötü işçilikte, aşınmış ve daha hafif oldukları gözlenmiştir. Batı darphanelerine ait sikkelerin ağırlıkları 2,50-3,50 gr. arasında değişirken, Antioch (Antakya) Darphanesi sikkeleri 3,50-4,50 gr. arasında, yaklaşık batı darphanesi sikkelerinden 1,00 gr. daha ağır ve hiç aşınmamış durumdadır. Define, yeni ve bilinmeyen sikkeler içermesi yanında, Antioch Darphanesi’nin hangi tipleri ürettiği ve bunların istatistiksel değerlerini vermesi açısından da önem arz etmektedir.

Definede en erken basılan sikke, Gordianus III (MS 238-244)’a, en geç basılanı ise Gallienus (MS 253-268)’a ait olup, bu durumda define sikkelerinin yaklaşık 30 yıllık bir zaman dilimi içinde basılmış olduğu anlaşılıyor. 3326 adet gibi büyük çoğunluğunu Valerian I, Gallienus ve Gallienus’un eşi Salonma’nın sikkeleri oluşturmaktadır. Özellikle Gallienus’un, babası Valerian I ile birlikte saltanatı (MS 253-260) ve tek başına saltanatı (MS 260-268) sırasında basılmış 2152 adet sikkesi definenin esas unsurunu teşkil etmektedir. Buluntu yeri bilinmemesine rağmen sikkelerin 3150 adet gibi büyük bir kısmının Antioch Darphanesi’nde basılmış olması, buluntu yeri olarak Türkiye’nin güney veya güneydoğusunu işaret etmektedir.

Define Sikkelerinin Tanıtılmasında Uyulan Hususlar:

• Sikkeler, İmparator ve imparatoriçelere göre kronolojik bir sıraya dizilmiştir.

• Her imparator ve imparatoriçenin sikkeleri, arkayüz yazısının alfabetik sırasına göre kısa tanımı yapılarak (daha geniş kitlenin yararlanabilmesi amacıyla İngilizce) verilmiştir.

• Sikkelerin önyüz tanımı fazla yer tutması nedeniyle verilmemiş, ancak her sikkenin RIC ve C ( H.Cohen)’den benzeri referans gösterilmiştir.

• Tanımların kısa tutulması nedeniyle bol fotoğraf verilmiştir.

• Darphaneler RIC’in tespitlerine göre belirlenmiş, ancak kaynaklarda benzerleri bulunmayan ve problemli olanların darphane tespiti ise gruptaki diğer örneklerle kıyaslamayla yapılmıştır.

• İstatistiki bilgi için her tipten kaç sikke olduğu da katalogda verilmiştir.

Define Sikkeleri Hakkında Bilgiler:

A ROMAN ANTONINIANUS COIN HOARD FROM TURKEY – 1991

In 1991, two big coin hoards on their way to Munich-Germany from İstanbul were intercepted in the post by the police and delivered to the İstanbul Archaeological Museum. The first hoard consisted of 387 bronze coins from the Artaxiad Dynasty of Armenia (Mueum inv. no 1561/16-402). The second hoard consisted of 3546 Roman antoninianus coins (Museum inv. no 1561/448-3993) which we will present here.

The coins have been presented according to the following system :

The emperors and empresses are in chronological order.

The legends on the reverse faces are in alphabetical order.

A short description is given of the types of the reverse faces.

For statistical purposes, the number of coins of each type has been specified.

In general the mints have been identified in the RIC, problematic mints and mints ot found in the sources have been identified by comparison with similar specimens in the same group.

The legends and types on the obverse faces are referred to similar ones in RIC and C (H. Cohen). Photographs have been provided only of those specimens for which references have not been found.

The coins were minted within a time span of 25 years.

Although the coins are of unknown provenance, the fact that a large nummber of them were minted in Antioch indicates that they originate from south or south-east Turkey.

Kısaltmalar/Abreviations:

a. Kaynaklar/Bibliography

C.

H. Cohen, Description historique des monnaies frappees som l ‘Empire romain, tome 5, Paris 1885.

RIC.

R. Mattingly et. al, Roman Imperial Coinage, vol. IV/3 and V/l, London 1968.

b. Katalog/Catalogue

emp.: emperor

gr.: grammes

(j): joint reign of Gallienus

l. : left

obv.: obverse

r.: right

ref.: reference

(s): sole reign of Gallienus

stg.: standing

v.: variant

wt.: weight

KATALOG / CATALOGUE

Gordianus III (238-244)

Philip I (244-249)

Philip II (247-249)

T. Decius (249-251)

H. Etruscilla (wife of T. Decius)

Hostilian (251)

T. Gallus (251-253)

Volusian (251-253)